Merovech Grafveld
Foto Parklaan / Paul de Kort
Onder het park aan de overkant ligt het zogenoemde Rijnsburgse Merovingisch Grafveld. Het was tijdens de vroege middeleeuwen van ongeveer 550 tot 675 na Chr. in gebruik als begraaf- en crematieplaats voor de rijkere bewoners in dit deel van de Oude Rijnmond.
Het grafveld werd ontdekt in 1913 door Rijnsburgse tuinders tijdens het omspitten van hun land. Bij daaropvolgende opgravingen werden niet alleen grafresten gevonden, maar ook urnen met crematieresten, kralenkettingen en andere sieraden. Zie ook het informatiebord bij de ingang van het park en de tekstborden op de picknick-tafel links, richting het kanaalpad.
Urn en crematieresten (Bron: Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)
In de periode dat het grafveld in gebruik was lag de regio van de Oude Rijnmond in de noordwestelijke uithoek van het Frankische rijk der Merovingen, vernoemd naar hun eerst-bekende koning, koning Merovech. Behalve dat zijn machtscentrum lag in het noorden van het huidige Frankrijk (toen Gallië genoemd) weten we weinig over Merovech. Zijn kleinzoon Clovis (466-511) is beter bekend. Zijn bekering tot het Christendom wordt wel gezien als beginpunt van het Christendom als leidende godsdienst in het middeleeuwse Europa.
Historische context – Na het geleidelijke vertrek van de Romeinen uit deze regionen vanaf het einde van de 3de eeuw, liep het aantal inwoners hier fors terug. Uit die periode zijn dan ook weinig archeologisch vondsten gedaan. Deze ontvolking kwam waarschijnlijk doordat met de Romeinen ook de economische aantrekkelijkheid van deze streek afnam. Ook de vlucht voor overstromingen kan hebben bijgedragen aan deze tijdelijke bevolkingsafname.
Vanaf het begin van de 6de eeuw trokken er toch weer mensen deze kant op. Germaanse stammen uit het oosten en mogelijk ook Friese stammen uit het noorden. Zij vestigden zich in kleine gemeenschappen in het moerassige gebied van de Oude Rijnmond op de hoger gelegen oever- en oude duinwallen. Tegelijkertijd hadden ook andere Germaanse stammen waaronder Salische Franken, zich vanuit het huidige Duitsland gevestigd in respectievelijk het zuiden en noorden van het huidige België en Frankrijk. Van daaruit ontwikkelde zich de machtige Frankische dynastie der Merovingen die geleidelijk haar invloedssfeer uitbreidde tot onder andere hier rond de Oude Rijnmond. Tijdens deze Merovingische periode werd tussen 550 en 675 na Chr. het grafveld gebruikt voor het cremeren en ter aarde bestellen van belangrijke personen uit een groter gebied dan de directe omgeving van het huidige Rijnsburg.
In die tijd bestond er trouwens nog geen dorp Rijnsburg. Bewoning in dit gebied bestond waarschijnlijk uit niet meer dan een paar alleenstaande of kleine groepjes woonhuisboerderijen. Opgravingen rond de kerk in het historisch centrum van Rijnsburg (Zie Tegel nr. 2) hebben bewoningssporen naar boven gebracht uit de periode tussen 550- en 600 na Chr. (zie Bronnen: ‘Rondom de mondingen van Rijn & Maas’ door M.F.P. Dijkstra). De eerste geschreven bevestiging van het bestaan van een dorp is gevonden in een kerkelijk document uit 750, waarin de woorden staan ‘… Rodulfsheim dat nu Rinasburgh genoemd wordt’.
Impressie van een nederzetting aan de Rijn uit de periode 575 – 775, gebaseerd op opgravingen in de omgeving van de Utrechtse wijk Leidsche Rijn. (illustratie Daan Claessen / Gemeente Utrecht)
Wat is er gevonden? – Bij opgravingen op de plek van dit grafveld werden niet alleen grafresten aangetroffen (waaronder het graf van een paard), maar ook urnen met crematieresten, kralenkettingen en andere sieraden, met als pronkstuk een gouden gesp. De gesp en andere grafvondsten zijn te zien in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.
Rijksmonument – Er is hier veel gevonden, maar er ligt waarschijnlijk nog meer onder de grond. Om deze unieke plek veilig te stellen voor mogelijk toekomstige opgravingen is het grafveld met de aanleg van het Merovechpark opgehoogd met grond en beschermd als Rijksmonument.
Verantwoording illustraties – foto’s van urn, sieraden en oude woonboerderij zijn overgenomen uit het boekje: ‘het Merovingische grafveld van Rijnsburg‘ (zie Bronnen).